Η διερεύνηση των ψυχικών διαταραχών συχνά θεωρείται κατάκτηση της νεότερης επιστημονικής εποχής. Ωστόσο, οι ρίζες της συστηματικής παρατήρησης, της περιγραφής και της ερμηνείας των παθήσεων της ψυχής ανάγονται στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπου για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρώπινης σκέψης η νόσος επιχειρήθηκε να αποδεσμευθεί από το πεδίο της δεισιδαιμονίας και να ενταχθεί σε ένα πλαίσιο φυσικών αιτίων και ορθολογικής ερμηνείας. Η πορεία αυτή δεν υπήρξε γραμμική ούτε απαλλαγμένη από αντιφάσεις· υπήρξε όμως γόνιμη, δημιουργική και καθοριστική για τη διαμόρφωση της μεταγενέστερης ιατρικής παράδοσης.
Το παρόν έργο φωτίζει ακριβώς αυτή τη διαδρομή: τη μετάβαση από τον φιλοσοφικό στοχασμό περί ψυχής στον συγκροτημένο επιστημονικό ιατρικό λόγο για τα πάθη της. Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, η ψυχή δεν αποτέλεσε αποκλειστικό αντικείμενο ούτε της φιλοσοφίας ούτε της ιατρικής· υπήρξε πεδίο συνάντησης των δύο. Οι φιλόσοφοι διερεύνησαν τη φύση, τα μέρη και τις λειτουργίες της, τη σχέση της με το σώμα και τη μοίρα της μετά τον θάνατο. Οι ιατροί, από την πλευρά τους, επιχείρησαν να κατανοήσουν πώς οι διαταραχές των σωματικών λειτουργιών επηρεάζουν τη νόηση, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά — και αντιστρόφως.
Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αναδεικνύεται η σταδιακή διαμόρφωση μιας φυσιοκρατικής θεώρησης της ψυχικής νόσου. Από τις πρώιμες αντιλήψεις περί θεϊκής μανίας και ιερής νόσου έως τις ιπποκρατικές πραγματείες και τη συστηματική παθολογία του Γαληνού, διακρίνεται μια επίμονη προσπάθεια κατανόησης των ψυχικών φαινομένων ως εκδηλώσεων διαταραγμένων φυσικών διεργασιών. Η θεωρία των χυμών, οι αντιλήψεις για τον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα, η σημασία της ισορροπίας και της κράσεως, συγκροτούν ένα ερμηνευτικό πλαίσιο που, αν και προεπιστημονικό με σύγχρονους όρους, χαρακτηρίζεται από αξιοσημείωτη παρατηρητικότητα και εσωτερική συνοχή.
-Λάμπης Παπαγεωργίου
Ομότιμος Καθηγητής Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ
Διευθυντής ΕΠΙΨΥ